Sejneńska świątynia, wymieniana jest dziś w albumach najwspanialszych katedr Rzeczpospolitej, pomiędzy tymi, jakie posiadają: Wilno, Gniezno, Kraków, Oliwa, Sandomierz, Warszawa czy Lwów.

    Przyklasztorny kościół dla konwentu Zakonu Dominikanów w Sejnach wzniesiono w latach 1610 - 1619 jako obiekt zorientowany, trójnawowy, wewnątrz wsparty na 6 filarach, z 8 oknami i wejściem od strony klasztoru. Wyposażanie kościoła i prace wykończeniowe trwały jeszcze wiele lat, lecz jesienią 1619 roku w uroczystej procesji przeniesiono figurę Matki Boskiej z drewnianego kościoła p. w. Św. Jerzego, do kościoła klasztornego.
    Aktu konsekracji kościoła w 1632 roku dokonał sufragan wileński bp Jerzy Tyszkiewicz. Oprócz ołtarza głównego, usytuowanego po wschodniej stronie kościoła, przy filarach stały barokowe ołtarze. Od zewnątrz kościół był Przyklasztorny kościół dla Konwentu Zakonu zwieńczony dachem krytym czerwoną dachówką, z jedną wieżyczką wyposażoną w krzyż i sygnaturkę. Dobrodziejka kościoła sejneńskiego Róża z Platerów Strutyńska, starościna sejewjska i wiżajńska oraz jej córka, w roku 1760 złożyły znaczną sumę pieniędzy na ręce przeora Ludwika Mostowicza, z których w ciągu kilku lat dokonano znacznej rozbudowy kościoła wraz z jego przeorientowaniem.
    Po wyburzeniu pierwotnej absydy (ściany wschodniej), chóru zakonnego i zakrystii, wydłużono kościół o 2 pary okien i 4 filary, wzniesiono dwu wieżową fasadę z głównym wejściem od strony miasta. Ten pełen dynamizmu charakter budowli określa się jako barok wileński. Wewnątrz kościoła przeorientowano ołtarze, umieszczając prezbiterium z ołtarzem głównym przy zachodniej ścianie, wybudowano obszerny chór z pięknym wystrojem. Większość obrazów umieszczonych w ołtarzach pochodzi z drugiej połowy XVII wieku, zachowały się inne cenne elementy wyposażenia kościoła. W latach 1818- 1925 kościół sejneński był katedrą diecezji “Sejneńskiej czyli Augustowskiej”. W 1925 roku utworzono w Sejnach pierwszą kapitułę kolegiacką, a kościół uzyskał tytuł kolegiaty. W 1973 roku Papież Paweł VI udzielając pozwolenia na koronację figury Matki Bożej Sejneńskiej koronami papieskimi, podniósł sejneńską kolegiatę do godności bazyliki mniejszej.

    Zwiedźmy dziś sejneńską świątynię p.w. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny (tytularnie - bazylikę mniejszą). Imponująca fasada, trzykondygnacjowe wieże o wybrzuszonych ścianach, zwieńczone charakterystycznymi dla baroku cebulastymi hełmami (na kulach - dukatowe złoto). Część środkowa - dwukondygnacjowa, płaska, zakończona falistym szczytem. Gzymsy - wyraziste, mocno wysunięte, silnie nakładają się na pilastry. Nad portalem - kartusze herbowe: "Paprzyca" i "Ostoja" - Grodzińskiego i jego żony Dulskiej, wysoko w górze - "Sas" i "Tramy" - Strutyńskich i Platerów.
    We wnętrzu bazyliki (wymiary: dł. - 40 m, szer. - 18 m, wys. - 15 m) zdumiewa niebywałe stonowanie nastroju: barokowo-rokokowy przepych zachwyca, lecz nie przytłacza i nie powoduje "zawrotu głowy"; tutaj oko naprawdę wie, na czym ma spocząć. Ołtarz główny, osiem ołtarzy przyfilarowych. Kolebkowe sklepienie nawy głównej, sklepienia krzyżowe w nawach bocznych. Nieliczne plafony. Stiuki, polichromia, złocenia. Marmurowe posadzki. Pod prospektem organowym zawieszone są portrety: Jerzego Grodzinskiego i Róży Strutyńskiej (fundatorów kościoła). Ołtarz główny - barokowy, trójosiowy, zakończony szczytem.
    W polu środkowym - klasycystyczny obraz Nawiedzenia NMP z przełomu XVIII i XIX w., najprawdopodobniej pędzla Fr. Smuglewicza. Wyżej - w polu środkowym szczytu XVIII wieczny obraz Chrystusa Ukrzyżowanego. Między kolumnami stoją barokowe, blisko 2-metrowej wysokości rzeźby z XVIII w. - św. Piotra i św. Pawła. Tabernakulum - drewniane, złocone. trony biskupie, stalle.
    Przy 8 filarach stoją murowane, jednokondygnacyjne ołtarze ze zwieńczeniami, zdobione stiukami, polichromowane i złocone - budowane w XVIII w. Pierwszy po lewej od wejścia ołtarz św. Tadeusza Judy w stylu rokoko, drugi barokowy św. Karola Boromeusza, trzeci barokowy św. Anny i czwarty rokokowy św. Józefa (na zdjęciu). W nawie prawej pierwszy od prezbiterium barokowy ołtarz św. Teresy od Dzieciątka Jezus, następny Anioła Stróża w stylu rokoko, trzeci rokokowy ołtarz św. Franciszka i czwarty w nawie prawej barokowy św. Antoniego Padewskiego.
    Na plafonie na sklepieniu; z prawej św. Stanisław, z lewej św. Kazimierz - patronowie Polski i Litwy. Trwały ślad Rzeczpospolitej Obojga Narodów.

    Po III rozbiorze Polski doniemeńska część województwa trockiego (czyli - wówczas - naszego) wraz z Sejnami dostała się pod panowanie pruskie. Dobra zakonne uległy konfiskacie, konwent rozwiązano, a dominikanów przeniesiono do Różanegostoku. Prusacy z przejętych części diecezji - wileńskiej, żmudzkiej i łuckiej utworzyli diecezję wigierską. W 1818 r. powstała diecezja augustowska czyli sejneńska (tak brzmiała jej pełna nazwa). W 1823 odbył się uroczysty ingres do katedry pw. Nawiedzenia NMP w Sejnach - dokonany przez ordynariusza sejneńskiego, biskupa Ignacego Czyżewskiego. W gmachu klasztornym ulokowane zostało seminarium duchowne.
    W 1925 r. biskupstwo przeniesiono decyzją stolicy apostolskiej do Łomży. (jal)